تأثیر تورم بر کسب‌وکار؛ هزینه، قیمت و تصمیم‌های مدیریتی
تا وقتی خود را به علم بازار و اقتصاد تجهیز نکنیم، تورم ممکن است همان تیر ناامیدی بر سیبل کسب‌وکار ما باشد. به ویژه در ماه‌های اخیر که شرایط اقتصادی ایران با نرخ تورم بالا و نوسانات شدید قیمتی مواجه شده و اداره یک کسب‌وکار را چالشی سخت و نگران‌کننده جلوه می‌دهد.
افزایش مداوم هزینه‌های تامین مواد اولیه، کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و بی‌ثباتی در بازار، صاحبان کسب‌وکار را وادار کرده تا به دنبال راهکارهایی برای حفظ سودآوری و ادامه فعالیت خود باشند. در چنین فضایی، مدیریت مالی دقیق، استراتژی‌های قیمت‌گذاری هوشمندانه و بهینه‌سازی منابع، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند.
در این مقاله به بررسی روش‌های عملی برای حفظ و رشد کسبوکارها در دوران تورم می‌پردازیم و راهکارهایی را ارائه می‌دهیم که به رهبران و مدیران و کارآفرینان کمک می‌کند تا در برابر این چالش‌ها انعطاف‌پذیرتر عمل کنند. با بهره‌گیری از استراتژی‌های صحیح، یک جلیقه ضد تورم بر تن کسب‌وکارتان خواهید کرد، تا نه تنها خود را در برابر آن مقاوم کنید، بلکه فرصت‌هایی هم برای توسعه و تثبیت موقعیت خود در بازار، ایجاد کنید.
مهم است این نکته را به یاد داشته باشید که تورم به ویژه برای ما ایرانیان، موضوع جدیدی نیست. تورم و عدم اطمینان سیاسی همیشه برای کسبوکارها یک واقعیت بوده است و خوشبختانه استراتژی‌هایی برای هدایت موفقیت آمیز آنها وجود دارد.
در حالی که طوفان تورم فعلی ممکن است کسب‌وکارهای زیادی را در هم بشکند و بسیاری را به ورطه ورشکستگی و غرق شدن در دریای مواج بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی بکشاند، (چنان که شوربختانه در سال‌های گذشته بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی و کسب‌وکارهای کوچک کشورمان با این خطر مواجه شدند)، مهم است که با یک نگرش فعالانه به آن نگاه کنید و قبل از اینکه اجازه دهید این طوفان بی‌رحم پایه‌های کسب‌وکار شما را به لرزه در آورد، برنامه‌ای برای مقابله با آن طراحی و پیاده‌سازی کنید.
تورم چیست؟
تورم یک مفهوم اقتصادی است که به افزایش عمومی قیمت‌ها در طول زمان اشاره دارد. عوامل مختلفی از جمله نوسانات عرضه و تقاضا، سیاست‌های اقتصادی، تحریم‌های بین‌المللی و کاهش ارزش پول ملی یک کشور، در ایجاد این پدیده نقش موثری دارند. درپی افزایش قیمت‌ها، قدرت خرید پول کاهش می‌یابد؛ یعنی مردم برای خرید کالاها و خدمات مشابه به پول بیشتری نیاز دارند.
همان‌طور که می‌دانید تورم ممکن است تاثیرات شدیدی بر کسبوکارها داشته باشد. تورم نه تنها منجر به افزایش هزینه‌های مواد و نیروی کار می‌شود، بلکه نحو‌ه‌ی قیمت‌گذاری محصولات را هم تغییر می‌دهد؛ زیرا در این شرایط ما قیمت محصولات را مطابق با تورم موجود تنظیم می‌کنیم تا ارزش رقابتی آنها دست‌خوش تغییر نشود. به عنوان صاحب یک کسب‌وکار، درک مفاهیم تورم و تاثیر آن بر عملیات شما کلید موفقیت و عبور از بحران در بلندمدت است.
تورم چگونه بر کسب‌وکارهای کوچک تاثیر می‌گذارد؟
تورم، همیشه هم چیز بدی نیست و در هر اقتصاد سالمی رخ می‌دهد. اتفاقا بهتر است به شکل کنترل شده در اقتصاد وجود داشته باشد. مشکل زمانی به وجود می‌آید که تورم خیلی سریع رخ بدهد و از کنترل خارج شود که اصطلاحا به آن تورم افسارگسیخته گفته می‌شود، به طوری که کسبوکارها نمی‌توانند خود را با اثرات آن سازگار کنند.
متاسفانه تورم اثرات گسترده‌تری بر کسب‌وکارهای کوچک دارد، زیرا این نوع کسبوکارها معمولا منابع مالی و حاشیه سود کمتری نسبت به شرکت‌های بزرگ دارند و در برابر نوسانات اقتصادی آسیب‌پذیرتر هستند.
در ادامه برخی از مهم‌ترین تاثیرات تورم بر کسب‌وکار را، با هم مرور می‌کنیم:
یکی از اصلی‌ترین اثرات منفی که تورم بر کسبوکارها می‌گذارد، افزایش هزینه‌ها است. این زمانی اتفاق می‌افتد که بهای تمام شده یک کالا (COGS) قیمت‌ها را افزایش بدهد.
به عنوان مثال:
با افزایش دستمزد و هزینه خرید مواد اولیه، هزینه اولیه تولید مواد غذایی افزایش می‌یابد. در نتیجه، شما به عنوان صاحب یک رستوران، هنگام خرید محصولات و مواد اولیه برای تهیه غذاهای موجود در منوی خود، با قیمت‌های بالاتری مواجه خواهید شد.
افزایش قیمت کالاها و کاهش حاشیه سود از دیگر پیامدهای تورم است. به طبع برای تنظیم ماهیت رقابتی کالاها و افزایش سود تولیدکننده نسبت به هزینه‌های تولید، ما شاهد افزایش قیمت کالاها خواهیم بود؛ که این افزایش قیمت، بسته به تورم موجود متفاوت است.
به عنوان مثال:
فرض کنید شما صاحب یک کسب‌وکار کوچک هستید که یک بسته کاغذ را به قیمت ۹۰۰ هزار تومان می‌فروشید. هزینه خرید کاغذ از ۵۰۰ هزار تومان به ۷۰۰ هزار تومان برای هر بسته افزایش می‌یابد. بنابراین حاشیه سود شما ۲۰۰ هزار تومان کاهش یافته است.
هنگامی که این افزایش قیمت رخ می‌دهد، بسیاری از کسبوکارها به افزایش قیمت‌ها واکنش نشان می‌دهند تا از کاهش حاشیه سود خود دفاع کنند. با این حال، وقتی قیمت‌ها خیلی سریع یا بیش از حد افزایش می‌یابد، ممکن است بر فروش تاثیر بگذارد؛ زیرا قدرت خرید مشتریان کاهش می‌یابد.
یکی دیگر از پیامدهای احتمالی تورم، منصرف شدن مشتریان از خرید است. به هرحال افزایش قیمت یک کالا رابطه‌ی عکس با قدرت خرید مردم دارد و این موضوع ممکن است در صورت بالا نرفتن قیمت محصول از سمت شما هم صادق باشد.
در شرایط تورمی، مردم ترجیح می‌دهند کالاهای اساسی و ضروری را در اولویت قرار دهند و از خریدهای غیرضروری اجتناب کنند. این موضوع به کاهش تقاضا برای بسیاری از کالاها و خدمات منجر می‌شود و فروش کسب‌وکارهای کوچک را کاهش می‌دهد. ممکن است از هزینه‌های غیرضروری مانند رفتن به سینما یا رستوران صرف نظر کنند و به‌جای غذا خوردن در بیرون، بیشتر وعده‌های غذایی خود را در خانه تهیه کنند.
کمبود در زنجیره تامین، یکی دیگر از پیامدهای بالقوه تورم است. به این پدیده، تورمِ ناشی از فشار تقاضا گفته می‌شود. در این سناریو، تقاضا برای کالاها و خدمات از ظرفیت تولید فراتر می‌رود. به طوری که تقاضای مصرف کننده از عرضه پیشی می‌گیرد و در نتیجه قیمت‌ها افزایش می‌یابد.
به عنوان مثال:
در شرایط تورمی، بسیاری ازصاحبان ثروتمند املاک، خانه‌های خود را می‌فروشند و به مناطق ارزان‌تر برای خرید خانه نقل مکان می‌کنند؛ نتیجه این کار یک بحران بزرگ برای مسکن است. چرا که قیمت‌ها در مناطقی که قبلا ارزان بودند، سر به فلک می‌کشند و مسکن با کمبود مواجه می‌شود.
وقتی در این مناطق هیچ خانه جدیدی ساخته نشده ولی تقاضا برای خرید خانه افزایش یافته است، قیمت‌ها برای همه بالا می‌رود و اینگونه می‌شود که اقشار ضعیف و متوسط جامعه دیگر توان خرید در همان مناطق ارزان قیمت را هم ندارند.
راه‌های زیادی هویت کسب‌وکار شما را آسیب‌پذیر می‌کند. برخلاف خیلی از مسائل در کسب‌وکار از جمله ارسال بسته‌ی اشتباهی، کیفیت محصول، خدمات جانبی و خدمات مشتریان بهینه که زیر پرچم شماست، تورم تحت کنترل شما نیست. مشتریان ممکن است به تغییرات در موارد زیر پاسخ منفی بدهند؛ بنابراین بهتر است تک تک این موارد را به درستی بررسی کنید.
قیمت گذاری
کیفیت خدمات
پیشنهادات محصول
فروش و تبلیغات
به خاطر داشته باشید که کنترل نشدن تورم، ممکن است به برند شما آسیب جدی وارد کند و اعتبار خدمات شما را زیر سوال ببرد به قدری که رقبا بتوانند آرام آرام جایگاه برند شما را تصاحب کنند.
تورم با عواقب بسیاری که دارد، به ناچار ممکن است آسیب‌های بلندمدتی به کسبوکارها وارد کند. شما ممکن است مجبور شوید از طریق ذخایر نقدی خود به بقا ادامه دهید یا مجبور شوید کارمندان خود را اخراج کنید، پرداخت حقوق را به تعویق بیاندازید و حتی کسب‌وکار خود را تعطیل کنید.
گذشته از سلامت مالی کسب‌وکار، آسیب ناشی از تورم ممکن است بر چشم‌انداز کلی شما نیز تاثیر منفی بگذارد. اگر به سختی پول به دست می‌آورید و فکر نمی‌کنید که اوضاع به زودی تغییر کند، این ممکن است به عزم و اراده شما به عنوان یک صاحب کسب‌وکار آسیب برساند.
بله، کارآفرینی همیشه خطراتی دارد. اما وقتی بیشتر این خطر ناشی از چیزی مانند تورم است که ماهیتی خارج از کنترل دارد، مقابله با آن دشوارتر هم می‌شود.
۸ استراتژی برای مدیریت تورم در کسب‌وکارهای کوچک
بنابراین، چگونه صاحب یک کسب‌وکار، قرار است چالش‌های ناشی از تورم را پشت سر بگذارد؟
برای شروع، به شما توصیه می‌کنم که پیش‌بینی‌های مالی خود را ایجاد یا به روز کنید و یک برنامه بحران برای خود تنظیم کنید. این دو مورد به شما کمک می‌کند تا وضعیت کسب‌وکار خود را بهتر درک کرده و یک یا همه استراتژی های زیر را اجرا کنید.
توان قیمت‌گذاری به مقدار تقاضای یک محصول نسبت به تغییر در قیمت آن محصول اشاره دارد. این مورد با کشش قیمتی تقاضا یا میزان تغییر تقاضا در پاسخ به یک محصول مرتبط است.
به عنوان مثال:
برندهای لوکس قدرت قیمت‌گذاری بالایی دارند؛ زیرا جایگزین‌های کمی برای آنها وجود دارد. تقویت توان قیمت گذاری شما ممکن است مشکل باشد. تمرکز ذهنی بر ارائه خدمات یا کالاهای ضروری یک راه عالی برای تقویت توان قیمت گذاری شما در یک اقتصاد تورمی است.
اگر این امکان‌پذیر نیست، به دنبال راه‌هایی باشید که محصول خود را به عنوان یک راه حل برتر، بهتر یا ارزان‌تر در بازار قرار دهید. مسیری که در نهایت طی می‌کنید به پایگاه مشتری شما و رقبایتان بستگی دارد.
پیشنهادات محصول شما ارتباط نزدیکی با توان قیمت‌گذاری دارد. برخی از محصولات ممکن است نسبت به سایرین، مستعد تورم بیشتری باشند.
حذف محصولات با عملکرد ضعیف ممکن است راه دیگری برای مدیریت تورم در حوضه کسب و کار شما باشد. انجام این کار به سلامت کسب‌وکار شما کمک می‌کند و از اتلاف وقت و انرژی شما برای موجودی‌هایی که هیچ سودآفرینی به کسب‌وکارتان اضافه نمی‌کنند، جلوگیری می‌کند.
فروش کلی و هزینه‌های مرتبط با هر محصول را مجددا بررسی کنید. اگر به اندازه کافی فروش ندارید و حاشیه سود شما خیلی کم شده است، ممکن است زمان کاهش تولید فرا رسیده باشد.
برگزاری یک جلسه بررسی برنامه ماهانه ممکن است به کسب و کار شما کمک زیادی کند. با این حال، گاهی اوقات این جلسات برای همه در دسترس نیست، یا حتی ممکن است برای برخی از کارمندان اتلاف وقت باشد.
با این اوصاف، نمایان بودن برنامه، یک راه عالی برای اطمینان از این است که همه در جریان امور شرکت هستند و درک می‌کنند که کسب‌وکار شما چگونه کار می‌کند و در چه وضعیتی است. تنها کاری که باید انجام دهید این است که این اطلاعات را به صورت گسترده‌تر در دسترس قرار دهید.
از آنجایی که افزایش هزینه‌ها یکی از پیامدهای اصلی تورم است، کاهش و حذف هزینه‌های غیر ضروری ممکن است در هزینه کلی کسب‌وکار شما صرفه جویی کند. تنظیم پیش‌بینی‌های مالی ممکن است به تعیین محل کاهش برخی از این هزینه‌ها کمک کند.
اگر نمی‌توانید قیمت‌ها را افزایش دهید، کاهش هزینه‌ها در سایر زمینه‌ها ممکن است به شما کمک کند بودجه خود را متعادل کنید. با پایین نگه داشتن قیمت‌های خود، می‌توانید از بسیاری از واکنش‌های منفی مصرف کننده در اثر تورم افسارگسیخته جلوگیری کنید.
یک راه خوب برای شناسایی هزینه‌های غیرضروری این است که بفهمید چه چیزی به کالاها و خدمات شما ارزش می‌افزاید. شاید این امر به خودی خود تاثیر مستقیمی بر کنترل تورم نداشته باشد، اما بدون تاثیر هم نخواهد بود.
به عنوان مثال:
حذف مواردی مانند بسته‌بندی اضافی ممکن است راهی عالی برای کاهش هزینه‌ها بدون آسیب رساندن به فعالیت‌های دارای ارزش افزوده مانند خدمات مشتری عالی، بازاریابی، و تحقیق و توسعه باشد. یک ابتکار ساده مانند استفاده کمتر از نوار چسب برای چسباندن درب جعبه‌ها برای حمل و نقل، در دراز مدت ممکن است صرفه جویی زیادی را به همراه داشته باشد.
با آموزش اعضای تیم و سایر ذینفعان در مورد سلامت شرکت خود، می‌توانید اطلاعاتی کسب کنید که آنها را وادار می‌کند بیشتر در رفاه شرکت سرمایه‌گذاری کنند.
بخشی از پاسخ به عدم قطعیتی که در طول تغییرات اقتصادی رخ می‌دهد، ممکن است مستلزم ایجاد برنامه‌های جایگزین و ایجاد سناریوهای “چه می‌شود اگر” باشد. هنگامی که ایجاد این سناریوها را شروع کردید، می‌توانید در پاسخ به اینکه چگونه انتظار دارید همه چیز تغییر کند، اهداف و نقاط عطف خود را تعیین کنید.
سناریوهای “چه می‌شود اگر” را می‌توان به عنوان بخشی از تجزیه و تحلیل درخت تصمیم‌گیری و یک ابزار مدیریت عملیات محبوب، استفاده کرد. مدل درخت‌مانندِ تصمیمات و پیامدهای آنها از نتایج رویدادهای تصادفی، هزینه‌های منابع و مطلوبیت استفاده می‌کند.
به عنوان مثال:
هنگام ترسیم یک درخت تصمیم‌گیری، ممکن است چندین سناریو داشته باشید که در آن تورم افزایش می‌یابد، ثابت می‌ماند یا کاهش می‌یابد. با ترسیم این سناریوهای احتمالی برای یک محصول، می‌توانید تصمیم بگیرید که آیا نگهداری آن محصول گزینه خوبی است یا خیر.
جریان نقدی تقریبا همیشه دغدغه اصلی کسب‌وکارهای کوچک است. جای تعجب نیست که اکثر حسابداران از صورتحساب جریان‌های نقدی برای ردیابی نحوه جریان پول به داخل و خارج از کسب‌وکار شما استفاده می‌کنند. بدون ورود پول نقد، نمی‌توانید فاکتورهای خود را پرداخت کنید و در نهایت به دریافت وام متکی خواهید شد.
در نهایت، بهبود نقدینگی به افزایش درآمد و کاهش هزینه‌ها منجر می‌شود. که ممکن است شما را نهایتا به انجام کارهای زیر سوق دهد:
کاری که برای جذب بیشتر پول نقد انجام می‌دهید به موقعیت خاص شما بستگی دارد. همه گزینه‌های خود را بررسی کنید، جریان نقدینگی و مسیر پیش روی خود را زیر نظر داشته باشید و ببینید که وضعیت نقدی سالم برای کسب‌وکار شما چگونه باید باشد.
قبلا در مورد اینکه چگونه تورم ممکن است حاشیه سود شما را از بین ببرد صحبت کردیم. به عنوان بخشی از برنامه مقابله با تورم خود، حسابرسی مخارج و پروژه‌های فعلی خود را در نظر بگیرید. این یک توصیه خوب است، حتی اگر نگران تورم نباشید. انجام حسابرسی یک راه عالی برای تعیین این است که چه پروژه‌هایی سودآور هستند و چقدر پول برای آنها خرج می‌کنید.
اشتباه رایجی که بسیاری از مردم مرتکب می‌شوند، سفسطه هزینه هدر رفته نام دارد. از نظر روان‌شناختی، افراد تمایل بیشتری به ادامه سرمایه‌گذاری روی چیزی دارند که زمان، پول و تلاش خود را صرف آن کرده‌اند. اما در بسیاری از تئوری‌های اقتصادی، تنها هزینه‌های آتی در هنگام تصمیم گیری منطقی، در نظر گرفته می‌شوند. اغلب، این موضوع باعث می شود که مردم در کاهش ضررهای خود شکست بخورند.
به عنوان مثال:
اگر ۲۰۰ تی‌شرت برای فروش خریداری کرده‌اید و تنها ۲۵ تی‌شرت از آنها را فروخته‌اید و حتی هزینه‌ها سربه‌سر هم نشده‌اند، ممکن است تمایل داشته باشید که به فروش تی‌شرت‌ها ادامه دهید. شاید بخواهید پول بیشتری را در یک کمپین تبلیغاتی سرمایه‌گذاری کنید تا این محصول را به فروش بیشتری برسانید.
این سفسطه، در نظر گرفتن هزینه‌های گذشته برای خرید تی‌شرت‌ها به‌جای پذیرش این واقعیت است که هزینه شما هدر رفته است. با انجام حسابرسی پروژه و هزینه، می‌توانید بفهمید که کدام پروژه‌ها کار می‌کنند و سپس تصمیم بگیرید که آیا ارزش ادامه دادن دارند یا خیر.
یکی از راه های محافظت در برابر تورم این است که پول خود را سرمایه‌گذاری کنید. برای محافظت از ارزش پول در برابر تورم، باید سرمایه‌گذاری‌هایی را انتخاب کرد که بازدهی آنها همگام یا بیشتر از نرخ تورم باشد. اگر ذخایر نقدی دارید، آنها را در یک حساب پس‌انداز با بازده بالا قرار دهید تا سود بیشتری دریافت کنید. خرید اوراق قرضه کوتاه مدت نیز یک راه نسبتا مطمئن برای ایجاد بازده معقول است.
در ادامه، چند روش مناسب برای سرمایه‌گذاری در شرایط تورمی را بررسی می‌کنیم:
سرمایه‌گذاری در طلا و ارزهای خارجی
طلا و ارزهای خارجی (مثل دلار و یورو) معمولا در شرایط تورمی ارزش خود را حفظ کرده یا افزایش می‌یابند.
ریسک‌ها: نوسانات شدید قیمتی و احتمال اعمال محدودیت‌های دولتی
برخی شرکت‌های بورسی، خصوصاً آن‌هایی که در بخش‌های صادراتی، انرژی، معدن و کالاهای اساسی فعالیت می‌کنند، با افزایش تورم رشد می‌کنند. علاوه بر این، امکان سرمایه گذاری با مبالغ بسیار کم هم در این بازار وجود دارد.
ریسک‌ها: بازار سهام ممکن است نوسانات زیادی داشته باشد؛ بنابراین برای بقا در این بازار شما به دانش تحلیلی نیازمنداید.
زمین و املاک معمولا در بلندمدت از تورم جلوتر حرکت کرده و ارزش خود را حفظ می‌کنند.
ریسک‌ها: نقدشوندگی پایین و نیاز به سرمایه زیاد.
برخی کالاها مانند مواد غذایی، نفت، فلزات و محصولات پتروشیمی در شرایط تورمی افزایش قیمت دارند.
ریسک‌ها: نیاز به دانش بازار و گاهی مشکلات نگهداری وجود دارد.
برخی کسبوکارها مانند فروش کالاهای اساسی، خدمات ضروری و محصولات صادراتی می‌توانند در شرایط تورمی رشد کنند.
ریسک‌ها: نیاز به مهارت مدیریت و سرمایه اولیه مناسب دارد.
برخی صندوق‌های سرمایه‌گذاری و اوراق بهادار، مانند صندوق‌های طلا، با تورم همگام هستند.
ریسک‌ها: نیاز به تحقیق درباره عملکرد صندوق‌ها و کارمزدهای مربوطه دارد.
حرف آخر
تورم همچنان یکی از نگرانی‌های اصلی صاحبان کسبوکارها در سراسر کشور است. شواهد نشان می‌دهد که تورم بالا یکی از اصلی‌ترین مشکلات اقتصادی در ایران است که بر زندگی مردم و عملکرد کسبوکارها تاثیر می‌گذارد.
آمارها نشان می‌دهند که آمادگی برای مقابله با تورم بالا در ایران بیش از پیش اهمیت یافته است و باید از تمامی ابزارها و استراتژی‌های موجود، بهره ببریم تا بتوانیم از خود و کسب‌وکارهای معصوم کشورمان در برابر این طوفان تورمی محافظت کنیم. برای غلبه بر این بحران، باید به برنامه‌ریزی و بررسی مجدد پروژه‌ها، امور و عادات مالی شرکت خود ادامه دهید تا درک کنید که آیا تمامی این موارد به طور کامل موثر هستند یا خیر.
با ردیابی وضعیت مالی خود، می‌توانید طبق برنامه‌ریزی پیش بروید و کسب‌وکارتان را برای بهترین و بدترین شرایطی که ممکن است پیش بیاید، آماده کنید.