کانالهای بازاریابی؛ انتخاب مسیر مناسب برای جذب مشتری
درس پنجم از سری آموزشهای بازاریابی
در این درس که پنجمین درس از مجموعه درسهای شناخت مارکتینگ است، بهصورت گامبهگام و به شکل ساده با مفهوم کانال بازاریابی و انواع آن آشنا میشویم.
“کانالهای بازاریابی”
کانال های بازاریابی | مسیرهای مختلف به مقصدهای مختلف میرسند! ، کانال های بازاریابی؛ بسترهایی برای ارتباط و جذب مشتریان
فرمانروا فروش را نتیجه یک زنجیره کامل میداند؛ از شناخت بازار و پیام درست تا پیگیری، اعتمادسازی و تبدیل رابطه به خرید پایدار. برای تکمیل این بحث، مقاله بیزینس کوچ کیست و چه کمکی به رشد کسبوکار میکند؟ هم مسیر خوبی برای ادامه مطالعه است.
معمولا برای رسیدن به هر هدفی، راههای مختلفی وجود دارند. حالا تصور کنید که هدف شما دستیابی به مشتری برای بازاریابی باشد. به مجموعه مسیرهایی که به مشتری ختم میشوند، کانال های بازاریابی میگوییم.

در یک تعریف دیگر میتوانیم کانال های بازاریابی را مجموعهای از ابزارها، پلتفرمها و نقاط تماس مشتری با برند توصیف کنیم. مثلا صندوق ورودی ایمیل مشتری، یک نقطه تماس مشتری و برند است و میتوانیم بر این اساس، ایمیل را یک کانال بازاریابی بدانیم. از سوی دیگر سئو سایت و محتوا ممکن است ابزاری برای دسترسی مشتری برند باشد، پس سئو را هم یک کانال بازاریابی میدانیم.
بنابراین در وقتی برندها در حال ایجاد یک استراتژی بازاریابی هستند، باید کانالهای بازاریابی مناسب را نیز انتخاب کنند.

این کار به شما کمک میکند که:
- سهم خود را از بازار افزایش دهید
- بازارهای جدید را شناسایی کنید
- آگاهی از برند را افزایش دهید
- محصول یا خدمت را به مشتری معرفی کنید
- مشتری را به خرید محصول یا استفاده از خدمت ترغیب کنید
- فروش خود را افزایش دهید
- هزینههای بازاریابی را کاهش دهید
- باعث بهبود تجربه مشتری شوید
فرمانروا فروش را نتیجه یک زنجیره کامل میداند؛ از شناخت بازار و پیام درست تا پیگیری، اعتمادسازی و تبدیل رابطه به خرید پایدار. برای کاملتر شدن این مسیر، مطالعه مقاله رفتارشناسی مشتری؛ چطور تصمیم خرید را بهتر بفهمیم؟ و همچنین تحقیقات بازار؛ راهنمای شناخت مشتری، رقبا و فرصتها میتواند ارتباط این بحث را با بخشهای دیگر رشد کسبوکار روشنتر کند.
تفاوت کانال بازاریابی با استراتژی بازاریابی و تکنیک بازاریابی
نمیتوانیم بدون شناخت مناسب از اصطلاحات هر حوزه مستقیما وارد توضیح مفاهیم شویم. این درست مثل این است که بخواهیم فقط با آگاهی از گرامر زبان انگلیسی، انگلیسی صحبت کنیم، درحالیکه معنی بیشتر کلمات این زبان را نمیدانیم!
استراتژی بازاریابی یک چشمانداز از بالا به تمامی فعالیتهای بازاریابی بر اساس اهداف کسبوکار است و میتوانید شامل انتخاب تکنیک و کانال بازاریابی باشد. با این حال استراتژیهای بازاریابی مختلفی وجود دارند و هر کدام روی برخی از روشها و گروهی از تکنیکها تمرکز ذهنی دارند. مانند بازاریابی محتوایی که بیشتر بر تولید انواع محتوا تمرکز ذهنی دارد.
مفهوم تاکتیک بازاریابی یک مرحله پایینتر قرار میگیرد که محدود به یک کانال بازاریابی یا نوع محتوا نیست و بیشتر عامل اتحاد همه فعالیتها در یک کمپین بازاریابی است.
تکنیکهای نیز بازاریابی ترفندهایی هستند که کسبوکارها با استفاده از آنها پیام برند را به جامعه مخاطبان هدف منتقل میکنند. در آخر نوبت به کانال های بازاریابی میرسد. به این کانالها کانالهای توزیع نیز گفته میشود زیرا از طریق آنها میتوانیم انواع محتوای تبلیغاتی یا آگاهیرسان را در اختیار مخاطبان هدف برند قرار دهیم.
استراتژی بازاریابی مبتنیبر کانال چیست؟
حالا نوبت به یک ارتباط عمودی بین مفهوم دست بالایی استراتژی بازاریابی و مفهوم کانال بازاریابی میرسد. استراتژی بازاریابی یک چشمانداز از بالا به همه فعالیتهای بازاریابی است. حالا این چشمانداز ممکن است دارای یک نقطه محوری باشد و اگر نقطه محوری شما در استراتژی بازاریابی، کانال های بازاریابی باشد، این استراتژی را استراتژی بازاریابی مبتنیبر کانال مینامیم.
نوبت به تعریف سادهتر میرسد: “استراتژی بازاریابی مبتنیبر کانال، برنامه و نقشه راهی است که کمک میکند یک کسبوکار از طریق کانالهای مختلف بازاریابی به طیف وسیعی از مخاطبان دسترسی داشته باشد. “ این یعنی بر اساس نوع کانال هم میتوانیم یک استراتژی بازاریابی خاص داشته باشیم. مانند استراتژی بازاریابی ایمیلی، استراتژی بازاریابی شبکههای اجتماعی و همچنین استراتژی بازاریابی چند کانالی! تقریبا هر کسی که در ایران مدتی در جستجوی یک موقعیت شغلی برای استخدام بوده باشد، از خدمات وبسایت جابینجا استفاده کرده است.
نکته مهم در مورد این مجموعه این است که بعد از تحقیقات لازم، بهترین راه را برای دستیابی به مشتری و ارائه خدمات انتخاب کردهاند؛ بازاریابی ایمیلی. مثلا خود من هر صبح روز شنبه، ایمیلهای کارهای پیشنهادی این برند را در ایمیل خود دریافت میکردم. بنابراین جابینجا با انتخاب یک کانال بازاریابی مناسب برای دستیابی به مشتری و ارائه خدمات به مرجعی برتر در زمینه کاریابی بدل شد.
انواع کانال های بازاریابی
انتخاب زمانی معنا پیدا میکند که شما چند گزینه برای انتخاب داشته باشید. دانستن نام آنها بهتنهایی کافی نیست. بلکه باید هر کدام را بهطور جداگانه بشناسید و در نهایت بررسی کنید که با توجه به نیازها و اهداف شما کدام گزینه بهتر است. در مورد کانالهای بازاریابی هم بدون شناخت موثرترین کانالها و مزایای آنها نمیتوانید از بین آنها، یک یا چند کانال را برای کسبوکار خود انتخاب کنید.
“یادتان باشد هیچ کانالی بهعنوان بهترین کانال بازاریابی وجود ندارد. بلکه هر کانالی ممکن است برای یک برند بهترین کانال باشد درحالیکه سرمایهگذاری در آن برای یک برند و زمینه کاری دیگر ممکن است مانند ریختن پول در سطل زباله باشد.
” یک مثال بزنیم؛ اگر افیلیت مارکتینگ یا بازاریابی وابسته، هم برای دیجیکالا و هم برای برخی برندهای کفش و پوشاک و … جواب داده است به این معنا نیست که یک آرایشگاه برای تبلیغ خدمات ناخنکاری یا یک شرکت بازرگانی برای تبلیغ پکیج خدمات واردات از چین بتواند از این کانال بازاریابی استفاده کند. در ادامه با انواع کانال های مشهور بازاریابی آشنا میشویم.
کانال های بازاریابی رایگان؛ هرقدر پول ندهید، آش میخورید!
درحالیکه کسبوکارها و خصوصاً کسبوکارهای کوچک در حال سبک و سنگین کردن قیمتهای هر روش تبلیغاتی هستند و در بسیاری از مواقع از قیمتها ناامید میشوند، صدها روش و راهکار رایگان تبلیغاتی وجود دارند که بسیاری از افراد از آنها بیخبر هستند. بله، شکی نیست که گاهی میزان اثرگذاری این روشها بهاندازه روشهای پولی نیست اما در برخی مواقع ارزش این را دارند که به آنها زمان مناسبی را اختصاص دهید.
مثلا ایجاد یک حساب کاربری شخصی یا شرکتی در لینکدین هیچ خرجی برای شما ندارد اما بسیاری از شرکتها فقط از همین روش توانستهاند مشتریانی در سطح ملی یا جهانی پیدا کنند.

برخی از روشهای بازاریابی رایگان داخلی و خارجی را با هم مرور میکنیم:
- استفاده از پلتفرمهای پرسش و پاسخ مانند Quora
- خدمات رایگان برخی از شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و لینکدین
- تبلیغ رایگان محصول در وبسایت Product Hunt
- تبلیغات رایگان در پلتفرم دیوار
- خدمات رایگان پلتفرم شیپور
- تبلیغ در سایت ایستگاه
- سایت تبلیغاتی ایران-تجارت
- تبلیغ رایگان در آپارات
- سایت ویسگون
- خدمات رایگان سایتهای تماشا و نماشا
- سایت درج آگهی
- سایت نیازپرداز
ایمیل؛ بهعنوان یکی از کانال های بازاریابی
تقریبا نیمی از جمعیت دنیا یعنی معادل ۴. ۳ میلیارد نفر دارای یک حساب ایمیل فعال هستند. این وضعیت، ایمیل را به یکی از بهترین کانالهای بازاریابی تبدیل میکند. کاربرد اساسی ایمیل در ارائه اخبار و رویدادهای برند، ارائه آموزشها، ارسال فرمها، رسیدها و مواردی از این دست است اما برخی از برندها از این کانال بازاریابی با اهداف ترغیب به خرید نیز استفاده میکنند.
برای مثال برخی از برندها از طریق ایمیل به مشتریان خود درباره محصولات جدید و تخفیفهای ویژه برخی از محصولات خبر میدهند. برخی دیگر نیز در مناسبتهایی خاص مانند روز تولد شما، یک کد تخفیف برای شما ارسال میکنند.
برند دیجیتال مارکتر (DigitalMarketer) سالانه ۳۹ میلیون دلار از طریق بازاریابی ایمیلی کسب درآمد میکند.
فراموش نکنید که راهاندازی یک کمپین بازاریابی بدون تجزیه و تحلیل نتایج کاربرد چندانی ندارد و درست مثل این است که مسیر خود را با لاستیک پنچر بخواهید ادامه دهید. این کمپین و آن خودرو شما را بهجایی نمیرسانند! برای آنالیز نتایج نیز باید با برخی از معیارها در این زمینه آشنا باشید. برای مثال Open Rate نشان میدهد چند نفر ایمیل را باز کردهاند. این معیار را در تصویر زیر مشاهده میکنید.

بازاریابی محتوا؛ برند بدون محتوا یک صفحه سفید است
گفتیم کانال ممکن است یک نقطه تماس بین برند و مشتری باشد. بنابراین وقتی مشتری زل زده به صفحه رایانه و دارد محتوای متنی برند شما را میخواند یا یک ویدئوی برند شما را میبیند، پس حتما این محتوا نیز بخشی از یک کانال بازاریابی است و استراتژی بازاریابی مبتنیبر آن را بازاریابی محتوایی میخوانیم. وبسایت SEMrush دو سوال از برندها و بازاریابان پرسیده است. اول این که آیا از بازاریابی محتوایی استفاده میکنند؟ (۹۷ درصد پاسخ دادهاند که بله!
) سوال دوم نیز این بوده است که آیا سرمایهگذاری در این روش بازاریابی موثر است؟ (۷۲ درصد این روش را موثر دانستهاند. )
یک مثال عالی برای استفاده از محتوا بهعنوان کانالی برای بازاریابی دیجیکالا مگ است. این مجله شامل مطالب آگاهیرسان در زمینههایی مانند تکنولوژی و کالای دیجیتال، بازی و سرگرمی، کتاب و ادبیات، فرهنگ و هنر و سبک زندگی میباشد. در دیجیکالا مگ هم محتواهایی درباره انواع کالا و نکات خرید عنوان میشوند و هم جدیدترین اخبار در هر زمینه منتشر میشوند.
نکته مهم این است که جذابیت این مطالب باعث میشود افرادی که به آن رجوع میکنند به سایت اصلی دیجیکالا و بخشهای مختلف فروشگاه هم سر بزنند. همچنین در داخل محتواهای دیجیکالا مگ لینکهایی وجود دارند که مخاطبان را به بخشهای مختلف و مرتبط سایت دیجیکالا هدایت میکنند.
در درس بعدی از این مجموعه درسها اطلاعات کاملی را درباره بازاریابی محتوا میآموزید.
شبکههای اجتماعی از بهترین کانال های بازاریابی هستند
آمارها نشان میدهند اکثر بزرگسالان در حدود ۹۵ دقیقه از شبانهروز را در شبکههای اجتماعی میگذرانند. برخی از این پلتفرمها نیز مانند اینستاگرام، فیسبوک دارای بیش از یک میلیارد نفر مخاطب هستند. از سوی دیگر هر شبکه اجتماعی دارای ویژگیها و امکانات مختلف و متفاوتی برای دستیابی به اهداف بازاریابی است. بههمین دلیل انتخاب درست یک یا چند شبکه اجتماعی برای بازاریابی اهمیت بسیار زیادی دارد. برای انتخاب صحیح بهتر است به این موارد دقت کنید:

- جامعه مخاطبان هدف برند شما در کدام شبکههای اجتماعی فعالتر هستند
- آیا امکانات بازاریابی شبکه اجتماعی مورد نظر با نیازهای بازاریابی برند شما همخوانی دارد؟
- آیا هزینه بازاریابی در یک شبکه با تاثیر اقدامات بازاریابی در این شبکه همخوانی دارد؟
- هر پلتفرم برای کدام زمینه از کسبوکار مناسب است؟
یک نکته مهم دیگر در مورد استفاده مناسب از شبکههای اجتماعی بهعنوان کانال های بازاریابی این است که شما باید از همان ابتدا اهداف خود را تعیین کنید و این اهداف باید واقعبینانه باشند. برای مثال یک صفحه اینستاگرام برای یک کسبوکار خانگی ممکن است بستری برای فروش هم باشد. اما اینستاگرام برای یک برند بزرگ پوشاک مانند پاتنجامه، بستر فروش نیست.
بنابراین هدف چنین برندی ممکن است افزایش آگاهی از برند، معرفی شعبههای فروش و خبررسانی درباره رویدادهای برند و تخفیفهای فصلی باشد.
مثال دیگری برای این موضوع، برند آمریکایی Chewy یک برند تولیدکننده غذا برای حیوانات خانگی است. اما این برند در اینستاگرام بهجای معرفی مداوم محصولات، خود را بهعنوان یک برند حامی حیوانات خانگی نمایش میدهد و ویدئوهایی آموزشی را نیز در این زمینه منتشر میکند.
بازاریابی دهان به دهان
“خبر داری که سالن زیبایی مهتاب، خدمات کراتینه مو رو فقط با قیمت ۸۰۰ هزار تومن انجام میده؟ ” بههمین راحتی! این مثالی رایج بود از یک روش بازاریابی به نام بازاریابی دهان به دهان که در آن خود مخاطبان برند تبدیل به کانالها و ابزارهای بازاریابی میشوند.
بازاریابی دهان به دهان یعنی شما کاری کنید مخاطبان برند بدون انتظار دریافت پول، به یکی از نیروهای تیم بازاریابی شما تبدیل شوند!
با این حال نکته اساسی این است که چطور این کار را انجام دهیم؟ پاسخ این است؛ ایجاد انگیزه. مخاطبان برندها فقط برای برندهایی این کار را انجام میدهند که به آنها اعتماد داشته باشند، احتمالا خودشان از محصولات یا خدمات برند استفاده باشند، از این محصولات و خدمات رضایت داشته باشند و …. حالا تصور کنیم برند شما بهاندازه برندهای برتر و برخی از رقبا شناختهشده و معتبر نیست. بنابراین میتوانید از یکی از این راهکارها استفاده کنید:

- ایجاد یک باشگاه مشتریان برای کسبوکار
- ارائه تخفیفهایی برای مناسبهای خاص
- ارائه تخفیفهایی بر اساس میزان وفاداری مشتریان
- امکان سفارشیسازی محصولات و خدمات
بازاریابی دهان به دهان معجزه میکند، تا جایی که ۹۰ درصد از مردم، حتی به توصیه افراد غریبه نیز در این زمینه اعتماد میکنند!
وقتی اینفلوئنسرها به کانال های بازاریابی تبدیل میشوند
اینفلوئنسرها افرادی تاثیرگذار در یک زمینه خاص هستند. مثلا شاید شما هم افرادی را بشناسید که دور دنیا را میگردند و غذاهای مختلف را از کوفته تبریزی تا خوراک مار و قورباغه امتحان میکنند. مساله این است که وقتی این افراد بگویند سس فرانسوی این یا آن برند خوب است، بیشتر مخاطبان آنها میپذیرند و احتمالا این سس را خریداری میکنند.
شاید میزان استفاده از کسبوکارهای ایرانی از ظرفیت اینفلوئنسر مارکتینگ کم باشد اما این روش در دنیا رواج بسیاری دارد و ۸۹ درصد از بازاریابان از اینفلوئنسر مارکتینگ برای بازاریابی استفاده میکنند معتقد هستند بازگشت سرمایه در این روش نسبت به دیگر روشها آسانتر و سریعتر است. بنابراین کسبوکارها میتوانند متناسب با زمینه کسبوکار و نوع خدمات و محصولات خود، از این افراد برای معرفی برند، محصولات و خدمات خود استفاده کنند.
آیا سئو یک کانال بازاریابی است؟
کلی خرج کردیم و یک وبسایت برای کسبوکار خود ایجاد کردیم. حالا چطور دیده شویم وقتی سایت ما تا صفحه دویستم گوگل هم دیده نمیشود؟ بله، سئو مجموعهای از نکات و راهکارها است که باعث میشود صفحات سایت شما در صفحات نخست موتورهای جستجو دیده شوند. بنابراین سئو یا بهینهسازی موتورهای جستجو یک کانال بازاریابی پایدار و محبوب است که ترافیک سایت شما را افزایش میدهد و از آن مهمتر به بهبود تجربه کاربر کمک میکند.
“کاربران اینترنت در یک ماه نزدیک به ۹۰ میلیارد بار از گوگل برای جستجو استفاده میکنند! ”
راهکارهای سئو خود به چندین بخش تقسیم میشوند. برای مثال سئو داخلی مربوط به فاکتورهایی هستند که روی سایت خود شما قابل کنترل میباشند و سئو خارجی مجموعه ای از ابزارها و اقدامات در بیرون سایت شما هستند که بر رتبه سایت شما تاثیر میگذارند.

برخی از مزایای سئو بهعنوان یک کانال بازاریابی را با هم مرور میکنیم:
- افزایش آگاهی مخاطبان از برند
- افزایش اعتبار کسبوکار
- افزایش نرخ تبدیل
- کاهش هزینههای بازاریابی
- امکان رقابت با برندهای رقیب
با سئو نمیتوان یک شبه راه صد ساله را پیمود!
یادتان باشد سئو راهکاری نیست انتظار داشته باشید در مدت زمان کوتاهی مانند یکی دو هفته جواب بگیرید. اولا سئو یک ضرورت برای سایتها است و ثانیا تاثیر اصلی اقدامات سئو عموما بین شش ماه تا ۱ سال نمودار میشوند. علاوهبراین سئو دارای برخی از نکات و اقدامات دائمی است. برای مثال در زمان تولید محتوای متنی از همین الان تا همیشه باید به نکات مرتبط با سئو مانند استراتژی کلیدواژه و مواردی از این دست دقت کنید.
بازاریابی مبتنیبر رویداد
رویدادها نیز از جمله کانالهای بازاریابی هستند. تفاوتی ندارد که شما یک رویداد را میزبانی میکنید، در آن شرکت میکنید و یا خودتان رویداد را راهاندازی میکنید، اقدامات شما در زمان رویداد ممکن است دارای نتایجی چشمگیر از نظر بازاریابی برای کسبوکار شما باشد. اما منظور ما از رویدادها چیست؟ برخی از انواع رویدادها را در جدول زیر با هم مرور میکنیم.
نمودارهایی مرتبط با کانال های بازاریابی
در زمینه بازاریابی شبکههای اجتماعی باید بدانید که بازاریابان این حوزه فقط مسئول مدیریت تولید محتوا، مدیریت انتشار و مواردی از این دست نیستند بلکه آنها باید دادههای بازاریابی در این روش را گردآوری و تحلیل کنند. البته پلتفرمهای مختلفی برای این موارد وجود دارند که کار بازاریابان را آسانتر میکنند. با وجود اهمیت این کار متاسفانه در سطح جهانی هم برندهای معدودی به این زمینه دقت میکنند.
برای مثال فقط ۲۳ درصد از بازاریابان از آنالیز دادههای بازاریابی شبکههای اجتماعی برای بازگشت سرمایه استفاده کردهاند. در صورت آنالیز این دادهها به برندها کمک میکند تا بتوانند اقدامات بازاریابی خود را ارزیابی کنند. اما این دادهها چه کاربردهایی دارند و بازاریابان از این دادهها برای چه اهدافی استفاده میکنند؟ در چارت زیر اهداف بازاریابان از آنالیز دادهها را بر اساس اطلاعات و تحقیقات سایت sprout social با هم مرور میکنیم.
موارد موجود در چارت بالا:
- شناخت مخاطبان هدف برند: 56 درصد
- توسعه محتوای خلاقانه: 49 درصد
- ارزیابی عملکرد کمپین: 43 درصد
- تقویت ارتباط با مصرفکنندگان: 39 درصد
- حمایت از سایر بخشهای کسبوکار: 33 درصد
- گزارش نتایج به مدیر و نیروهای تیم: 31 درصد
- تحلیل روند: 30 درصد
- اندازهگیری ROI: 23 درصد
- ایجاد بینش رقابتی: 16 درصد
در زمینه بازاریابی محتوایی هم میتوانیم از چارتهای راهنمایی نام ببریم که نیل پاتل متخصص حوزه تولید محتوا و بلاگنویس مشهور آنها را تهیه کرده است. برای مثال در چارت زیر پاتل به ما نشان میدهد که در زمان انتشار محتوا در سایت، هر یک اقدامات چه اندازه در افزایش ترافیک سایت تاثیر دارند.

موارد چارت بالا از سمت چپ به راست با هم مرور میکنیم:
- انتقالها که همان پیوندهای داخلی و خارجی هستند
- بهروزرسانی محتواهای قبلی
- انتشار محتوای وبلاگی جدید
- استفاده از محتواهای قبلی مانند تبدیل محتوای متنی به ویدئو
- محتواهای ویدئویی
- اینفوگرافیکها
- اقدامات دیگر
برای موفقیت بیشتر، از کانال های بازاریابی مختلف استفاده کنید
در پنجمین درس از مجموعه درسهای بازاریابی با مفاهیم کانال بازاریابی، استراتژی مبتنیبر کانال بازاریابی و انواع کانال های بازاریابی آشنا شدید. بهیاد داشته باشید کانالهای بازاریابی انواع دیگری هم دارند که از جمله آنها میتوان به رسانههای سنتی از جمله تلویزیون و رادیو، افیلیت مارکتینگ، بازاریابی ویدئویی، تبلیغات آنلاین، پادکست و … یاد کرد. اما نکته مهمتر این است که اکثر برندها از چندین کانال برای دستیابی بیشتر به مشتری و افزایش سرنخ (مشتری راغب) و فروش استفاده میکنند.
پرسشهای متداول
چطور کانال بازاریابی مناسب را انتخاب کنیم؟
از محل حضور مشتری هدف، نوع محصول و هدف کمپین شروع کنید. سپس با بودجه محدود آزمایش کنید و کیفیت سرنخ و هزینه جذب مشتری را بسنجید.
آیا باید در همه کانالها حضور داشته باشیم؟
خیر. تعداد زیاد کانالها زمانی مفید است که تیم بتواند پیام، پاسخگویی و سنجش را هماهنگ نگه دارد. شروع از چند کانال قابل مدیریت معمولاً ارزیابی روشنتری ایجاد میکند.
عملکرد دو کانال را با چه معیاری مقایسه کنیم؟
معیار باید به هدف مرتبط باشد. برای فروش، هزینه جذب مشتری و تبدیل به خرید مهمتر از تعداد نمایش است؛ برای آگاهی از برند، دسترسی به مخاطب مناسب هم باید بررسی شود.