فرایند بازاریابی در پنج مرحله؛ از شناخت مشتری تا سودآوری
اگر تبلیغ اجرا میکنید اما هنوز نمیدانید مشتری مناسب چه کسی است، چه پیشنهادی برای او دارید و خریدش چقدر برای مجموعه ارزش ایجاد میکند، چند فعالیت پراکنده جای فرایند بازاریابی را گرفتهاند. بازاریابی مسیری بههمپیوسته است: نیاز را بشناسید، ارزش مناسب عرضه کنید، رابطه را نگه دارید و نتیجه اقتصادی آن را بسنجید.
پنج مرحله فرایند بازاریابی
- شناخت بازار و نیازها و خواستههای مشتری.
- طراحی راهبرد بازاریابی مشتریمدار.
- ساخت برنامه یکپارچه برای ارائه ارزش.
- ایجاد و حفظ رابطه با مشتری.
- کسب ارزش اقتصادی و بررسی سودآوری.
چهار مرحله نخست بر ساخت ارزش و رابطه تمرکز دارند. مرحله پنجم بررسی میکند این رابطه چگونه به پایداری کسبوکار کمک میکند. نتیجه مرحله آخر نیز باید به اصلاح مراحل قبلی برگردد.
مرحله اول: بازار و مشتری مناسب را بشناسید
بازار هدف، گروهی است که محصول یا خدمت شما میتواند به نیازش پاسخ دهد و ظرفیت تبدیل شدن به مشتری را دارد. «همه مردم» معمولاً تعریف مفیدی برای طراحی پیام و پیشنهاد نیست. فروشنده قطعات تراکتور، برای نمونه، باید مسئله خریداران مرتبط با این تجهیزات را بفهمد؛ مخاطب عمومی مدرسهای انتخاب طبیعی این پیشنهاد نیست.
از کجا شناخت بازار را شروع کنیم؟
- ویژگی و پرسشهای مشتریان فعلی را بررسی کنید.
- کاربرد، محدودیت و ارزش محصولات و خدمات را روشن کنید.
- مسیر تصمیم را از جایگاه خریدار ببینید.
- رقبا و گزینههای جایگزین را بشناسید.
- از پرسیدن سؤال و گفتوگوی مستقیم با مشتری پرهیز نکنید.
- از بازخوردهای شبکههای اجتماعی، با رعایت حریم خصوصی، استفاده کنید.
- عبارتهایی را که مشتری برای یافتن پاسخ جستوجو میکند بررسی کنید.
این مشاهدهها باید به تصمیم منتهی شوند: چه نیازی را، برای کدام گروه و با چه پیشنهادی پاسخ میدهید؟
مرحله دوم: راهبرد مشتریمدار بسازید
بازاریابی فقط تلاش برای فروختن کالای آماده نیست. انتخاب مشتری، فهم نیاز و تعیین ارزش پیشنهادی، بر طراحی محصول، پیام و شیوه ارائه اثر میگذارند. راهبرد باید مشخص کند کجا تمرکز میکنید و چه مزیتی را واقعاً میتوانید ارائه دهید.
برای رشد پایدار، زمان و منابع بازاریابی باید در برنامه مجموعه جای مشخص داشته باشند. راهنمای استراتژی بازاریابی کمک میکند هدف، مخاطب و انتخابهای اجرایی را در یک مسیر ببینید.
مرحله سوم: برنامه بازاریابی را یکپارچه کنید
برداشت مخاطب از برند، از نام و نشان فراتر میرود؛ محصول، اطلاعات، رفتار تیم و تجربه خرید در آن نقش دارند. اگر تبلیغ یک وعده بدهد و فروش یا پشتیبانی چیز دیگری ارائه کند، هماهنگی از بین میرود.
پیام اصلی، کانالهای ارتباط، زمانبندی و مسئولیتها باید با هم سازگار باشند. یکپارچگی به معنی تکرار یک جمله در همه جا نیست؛ معنی و وعده باید ثابت بمانند و شکل ارائه با هر کانال تناسب داشته باشد. مقاله تصویر برند برای بررسی این هماهنگی مفید است.
مرحله چهارم: رابطه را پس از خرید ادامه دهید
جذب مشتری تازه، تنها بخش کار نیست. پیگیری تعهد، پاسخگویی به پرسشها و رسیدگی به تجربه مشتری قبلی هم اهمیت دارد. با تغییر فناوری و انتظار خریدار، شیوه ارائه ارزش نیز باید بررسی و اصلاح شود.
برای این کار، مسئول پاسخگویی، زمان رسیدگی و مسیر ثبت بازخورد را روشن کنید. راهنمای مدیریت ارتباط با مشتری کمک میکند رابطه به تلاش پراکنده افراد وابسته نماند.
مرحله پنجم: سودآوری را با هزینه واقعی بسنجید
افزایش تعداد مشتری لزوماً به افزایش سود منتهی نمیشود. جذب، پیگیری، ارائه خدمت و نگهداری رابطه هزینه دارند. زمانی که تیم صرف سرنخ نامتناسب میکند، ظرفیت رسیدگی به فرصت مناسب نیز کاهش مییابد.
در ارزیابی سرنخ، تناسب نیاز، توان ارائه راهحل و آمادگی تصمیم را بررسی کنید. بودجه را با داده فروش گذشته، پیشبینی واقعبینانه، حاشیه سود و سایر هزینهها بسنجید. هزینه جذب باید در اقتصاد رابطه با مشتری قابل پوشش باشد؛ فروش بالا با هزینه پنهان میتواند مجموعه را فرسوده کند.
برای هر مرحله، خروجی قابل استفاده تعریف کنید
پنج مرحله فرایند بازاریابی زمانی به کار میآیند که هرکدام چیزی برای تصمیم بعدی تولید کنند. شناخت بازار باید به تعریف نیاز و گروه مشتری برسد، نه پوشهای از اطلاعات پراکنده. راهبرد باید انتخاب تمرکز را روشن کند، نه مجموعهای از هدفهای کلی. برنامه یکپارچه باید نشان دهد چه وعدهای با چه ابزار و مسئولیتی اجرا میشود. رابطه مشتری باید مسیر پیگیری داشته باشد و ارزیابی اقتصادی نیز باید نتیجه را به تصمیمهای قبلی برگرداند.
برای هر خروجی، معیار کافی بودن را تعیین کنید. ممکن است شناخت اولیه هنوز محدود باشد و برای یک آزمایش کوچک کافی باشد، ولی برای توسعه بزرگ محصول نه. لازم نیست پیش از هر اقدام، همه اطلاعات بازار در دسترس باشد. مهم این است که میزان اطمینان و دامنه تصمیم با هم تناسب داشته باشند. وقتی عدم قطعیت زیاد است، اقدام محدود و قابل اصلاح معمولاً اطلاعات بهتری برای مرحله بعد فراهم میکند.
نیاز، خواسته و پیشنهاد را از هم جدا ببینید
مشتری ممکن است یک ویژگی مشخص بخواهد، اما نیاز پشت آن چیز دیگری باشد. مثلاً درخواست گزارش بیشتر، میتواند به نیاز برای دیدن وضعیت سفارشها مربوط باشد. اگر مجموعه فوراً چند گزارش پیچیده اضافه کند، ممکن است استفاده از محصول دشوارتر شود. پرسیدن درباره موقعیت واقعی و نتیجه مورد انتظار کمک میکند راهحل مناسبتر پیدا شود. هدف تحقیق، رد کردن خواسته مشتری نیست؛ باید معنای کاربردی آن را بفهمید.
در همین مرحله، گزینههای جایگزین را نیز بشناسید. رقیب فقط شرکت مشابه نیست؛ مشتری ممکن است کار را دستی انجام دهد، خرید را عقب بیندازد یا از راهحلی سادهتر استفاده کند. پیشنهاد شما باید نسبت به این انتخابها ارزش روشن داشته باشد. اگر مسئله برای مخاطب اولویت ندارد، توضیح طولانی محصول ممکن است کافی نباشد. راهبرد مشتریمدار باید اهمیت نیاز، امکان ارائه پاسخ و شرایط تصمیم را کنار هم ببیند.
انتخاب بازار هدف، تصمیم درباره محدودیت منابع است
تمرکز به معنای بیارزش دانستن مشتریان دیگر نیست. مجموعه با منابع مشخص باید بداند کدام نیاز را بهتر میتواند پاسخ دهد. برای یک کسبوکار کوچک، خدمترسانی همزمان به چند گروه با انتظارهای متفاوت ممکن است کیفیت را پایین بیاورد. تعریف بازار هدف، به انتخاب زبان پیام، ویژگی پیشنهاد و مسیر ارتباط کمک میکند. اگر همه را مخاطب بدانید، معمولاً مجبور میشوید پیامهایی بنویسید که برای هیچ گروهی دقیق نیستند.
انتخاب را با توان اجرا بررسی کنید. ممکن است یک گروه تقاضای بالایی داشته باشد، ولی شرایط تحویل یا پشتیبانی آن فراتر از ظرفیت فعلی شما باشد. در این صورت، توسعه ظرفیت یا محدود کردن دامنه خدمت باید بخشی از تصمیم باشد. بازاریابی نباید فقط تقاضا ایجاد کند و حل پیامدها را به واحدهای دیگر بسپارد. تناسب میان وعده و امکان انجام آن، پایه ارتباط بلندمدت با مشتری است.
یک مثال فرضی از اجرای پنج مرحله
فرض کنید یک تولیدکننده بستهبندی میخواهد به فروشگاههای کوچک آنلاین خدمت بدهد. در شناخت بازار، گفتگو با چند فروشگاه نشان میدهد سفارش کمتعداد، انتخاب اندازه و زمان آمادهسازی از دغدغههای مهماند. مجموعه فرض اولیه خود را ثبت میکند: یک پیشنهاد ساده با تیراژ متناسب و راهنمای انتخاب اندازه میتواند برای این گروه مفید باشد. این فرض هنوز اثبات نهایی نیست و به بررسی عملی نیاز دارد.
در مرحله راهبرد، مجموعه بهجای همه کسبوکارها، فروشگاههایی با کالاهای سبک و دامنه اندازه محدود را انتخاب میکند. برنامه یکپارچه شامل توضیح روشن شرایط سفارش، نمونه اندازه و مسیر دریافت اطلاعات میشود. فروش و تولید درباره بازه تحویل و تغییرهای مجاز توافق میکنند. پس از خرید، راهنمای استفاده و مسیر رسیدگی به مشکل مشخص است. در ارزیابی، علاوه بر تعداد سفارش، هزینه آمادهسازی، دوبارهکاری و زمان پشتیبانی بررسی میشوند.
اگر سفارشها زیاد شوند ولی درخواست تغییر اختصاصی هزینه زیادی بسازد، نتیجه به راهبرد برمیگردد. ممکن است لازم باشد دامنه طرحها روشنتر شود یا قیمت خدمت سفارشی جدا تعریف شود. اگر مشتریان درباره اندازه اشتباه میکنند، راهنما و نمونهها اصلاح میشوند. این مثال فرضی نشان میدهد مرحله پنجم پایان فرایند نیست؛ اطلاعات اقتصادی و تجربه مشتری باید به اصلاح پیشنهاد، پیام و روش اجرا کمک کنند.
هماهنگی بین واحدها را در نقطه تحویل کار طراحی کنید
بخش مهمی از ناهماهنگی در انتقال اطلاعات رخ میدهد. بازاریابی درخواست میآورد، فروش شرایط را بررسی میکند و اجرا تعهد را انجام میدهد. در هر انتقال، باید معلوم باشد چه اطلاعاتی ضروری است و چه کسی وضعیت را بهروزرسانی میکند. اگر درخواست ناقص به واحد بعدی برسد، مشتری ممکن است چند بار همان توضیح را تکرار کند. طراحی این نقاط، به اندازه انتخاب رسانه در کیفیت تجربه اثر دارد.
برای شروع، یک مسیر پرتکرار را بنویسید. ورودی هر مرحله، تصمیم لازم و خروجی آن را مشخص کنید. لازم نیست سند طولانی تولید شود؛ یک نقشه ساده با مسئولیت روشن میتواند کافی باشد. سپس با چند مورد واقعی آن را امتحان کنید. اگر مرحلهای مرتب دور زده میشود، علت را بررسی کنید: شاید اطلاعات آن غیرضروری است یا زمان کافی برای اجرا وجود ندارد. فرایند باید با واقعیت کار هماهنگ باشد، نه فقط روی کاغذ منظم به نظر برسد.
در ارزیابی اقتصادی، عددها را با زمینه بخوانید
مقایسه درآمد دو دوره بدون دیدن هزینه، نوع مشتری و ظرفیت اجرا ممکن است گمراهکننده باشد. فروش بیشتر با تخفیف زیاد یا خدمترسانی پرهزینه، الزاماً نتیجه بهتر نیست. برای تحلیل مدیریتی، هزینههای مرتبط را مشخص کنید و از دادههای واقعی خود استفاده کنید. اگر اطلاعات ناقصاند، همان محدودیت را در گزارش بیاورید. برآورد باید با عنوان برآورد مطرح شود، نه عدد قطعی که دیگران تصمیم را بر پایه آن میگیرند.
همچنین تغییر کوتاهمدت را به یک فعالیت خاص نسبت ندهید، مگر اینکه زمینه کافی برای آن داشته باشید. فصل، قیمت، موجودی و رفتار رقبا میتوانند همزمان اثر بگذارند. بهجای نتیجهگیری شتابزده، فرضها را مرور کنید و یک اقدام اصلاحی مشخص انتخاب کنید. فرایند بازاریابی قرار است کیفیت انتخابهای مجموعه را بالا ببرد؛ ارزش آن در پیوند شناخت مشتری، اجرای وعده و بازبینی نتیجه است، نه صرف نامگذاری پنج مرحله.
در هر بازبینی، تصمیم تازه را ثبت کنید تا تیم بداند چه چیزی تغییر کرده است. اگر فرض قبلی همچنان معتبر است، علت ادامه آن نیز روشن باشد. این ثبت کوتاه، حافظه تصمیمگیری مجموعه را حفظ میکند.
فرایند را به مسئولیت و پیگیری وصل کنید
برای هر مرحله، یک خروجی، مسئول و معیار بررسی تعیین کنید. در فرمانروا میتوانید خدمات توسعه کسبوکار را با توجه به مرحلهای که در آن مسئله دارید بررسی کنید. مسئله قیمت و حاشیه سود نیز میتواند موضوع استراتژی قیمتگذاری رقابتی باشد. برنامه زمانی ارزش دارد که تصمیمهای بازاریابی و توان واقعی اجرا به هم برسند.